Ana sayfa » Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı
Yeni Medya

Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı

Clickbait, tıklama tuzağı

Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı, Basit bir tabirle, habere tıklansın diye, içeriğin okurun kendisine hitap ediyormuş hissi vermesi için yanıltıcı haber başlıkları kullanma işinin adı Tıklama Tuzağı (Clickbait)’dır.

Teknolojinin ve buna bağlı olarak da internetin hızla gelişmesiyle neredeyse her sektör internet ortamına taşınıp dijital dünyada büyük bir kitleye ulaşmıştır. Artık her resmi ya da özel kuruluşun web üzerinde bir şubesi ya da sosyal medyada bir hesabı bulunmaktadır ve bunun yanında sadece internet ortamında çalışan yepyeni işletmeler de ortaya çıkmıştır.

Faturalar internetten ödenmekte ya da alış verişler internetten yapılmaktadır. Büyük markalar, mağazalarının internet şubelerini açmış ve sadece internet mağazalarına özgü kampanya ve fırsatlar sunmaya başlamıştır.

Kullanıcılar evlerinden çıkmadan, bilgisayarları başında ihtiyacı olanı çok daha uygun fiyata almakta ve ürün kapısına kadar getirilmektedir. Bu yüzden de çoğunun internet satışları mağaza satışlarının bile önüne geçmektedir.

Dünya genelinde istatistikler , Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı

Dünya genelinde istatistikler sunan We Are Social adlı kuruluşun, 2017 yılı başında internet sitelerinde yayınladıkları ve dünya internet kullanım istatistiklerini sundukları Ocak 2017 Global Overview raporunda 7 milyar 476 milyon dünya insan nüfusunun 3 milyar 773 milyonunun, yani yarısından çoğunun, internet kullanıcısı olduğu belirtilmiştir.

İnternet kullanıcılarının, aynı araştırmanın 2016’da, 2015’e göre 354 milyon kişi artarak %10’luk bir büyüme gösterdiği görülmektedir. Bu oranları bölgesele indirgediğimizde, dünyadaki en hızlı büyüyen 10 internet popülasyonunun 7’si Afrika’da ve 1 milyar 231 milyon Afrika nüfusunun 362 milyonu interneti kullanmaktadır.

Bu oranlar Amerika’da 1 milyar 6 milyonda 718 milyon, Asya-Pasifik’te 4 milyar 153 milyonda 1 milyar 909 milyon, Avrupa’da 839 milyonda 637 milyon, Orta Doğu’da ise 246 milyonda 147 milyon olarak belirtilmektedir. En son veriler dünya internet kullanıcılarının %90’ından fazlasının da mobil bir cihaz aracılığıyla çevirim içi olduğunu göstermekte.

İnternetin bu gelişiminden en çok etkilenen sektörlerinden biri de şüphesiz haberciliktir. Basılı gazeteler ve TV kanalları varlığını sürdürmeye devam etse de işin büyük kısmı artık internet haberciliğine dönüşmüş durumdadır. İnsanlar günde bir kez ellerine geçen gazeteyi ya da günün belirli saatlerinde yayınlanan haber bültenlerini beklemek yerine aynı gazete ya da tv kanalının internet üzerinden hizmet veren sitesine girip gelişmelerden an be an haberdar olmayı tercih etmektedirler.

Tıklama Tuzağı
Tıklama Tuzağı Haber sitelerinde

Çevrimiçi medya

Çevrimiçi medya, okuyuculara yerel, ulusal veya uluslararası medya kanallarından, ilgilenilen belirli konular üzerinde uzmanlaşmış çeşitli niş bloglara kadar bir dizi seçenek sunmaktadır. Tüm bunların yanında aralarından seçim yapmalarına gerek kalmadan haber kaynaklarının tamamına kolaylıkla ulaşabilme ayrıcalığını yaşamaktadırlar.

İnternet haberciliğinin geçmişine baktığımızda 1995’lere dayanan bir süreçle karşı karşıya kalmaktayız. Bilgisayarın ve internetin henüz çok yaygınlaşmamış olduğu o dönemde dijital yayına geçmenin, taleplere bağlı olmaktan çok inovasyon amaçlı olduğu söylenebilir.

Bu bağlamda ilklerden olan ve o zamanın köklü yayın organlarından The New York Times ve The Washington Post, günümüzde dijital olarak tüm dünyada takip edilebilir hale gelmiş, yayın hayatlarına hem basılı olarak hem de web üzerinden devam eden birçok yayın organı arasında yer almışlardır.

Web ortamına geçiş

Web ortamına geçtikten sonra baskı yayınını tamamen durduran gazete ve dergiler de olmuştur. 1734’ten beri yayında olup tarihin en eski ve köklü yayınlarından olan, Londra merkezli haftalık dergi Lloyd’s List 2013’den itibaren gazetenin matbaa basımını durdurmuş ve tamamen dijital yayına geçmiştir.

1908’de kurulmuş olan, Boston merkezli The Christian Science Monitor (CSM) da yine baskı yayını tamamen bitirip 2008’den itibaren web üzerinden yayın yapmaya başlayan ve basılı versiyonu haftalık dergiye dönüşen bir diğer köklü yayındır.

Future Exploration Network adlı, günümüz şartları ve ilerleme hızına bağlı olarak gelecek tahminleri yapıp sonuçları da kendi sitelerinde yayınlayan kuruluşun, basılı gazetelerin geleceği hakkında yapmış olduğu tahminlere dayanarak yayınladığı Newspaper Extinction Timeline’a göre:

Amerika’da 2017’de, Birleşik Krallık’ta 2019’da, Hong Kong’da 2022’de, Fransa’da 2029’da, Türkiye ve Rusya’da ise 2036’da son kez matbaalarda gazete basılacak, dünyadaki son gazete basımı yapıldığında ise tarihler 2040 yılını gösteriyor olacak. Sonuç olarak bu tahminler dikkate alındığında 2040 yılına gelindiğinde artık tüm gazeteler tamamıyla dijital ortama taşınmış olacaktır.

Haberciliğin sanallaşması, Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı

Bu açıdan baktığımızda diğer birçok alanda olduğu gibi haberciliğin de tamamıyla sanallaşacağını söyleyebiliriz. Bunun sonucunda da bu yayın organlarının, basılı gazete satımından elde ettikleri geliri web ortamındaki dijital yayından da kazanıp kazanamayacağı noktasına gelmekteyiz çünkü bahsettiğimiz gazete ve dergiler web sitelerine girip haber ya da makalelerini okuduğunuzda herhangi bir abonelik ücreti talep etmemektedir.

Her ne kadar haftalık ya da aylık abonelik sistemiyle çalışıp da web yayınına geçtikten sonra dijital olan yayını daha düşük ücretlendirmeyle yayınlayan dergiler olsa da ülkemizde ve dünyada genel olarak ek bir ödeme söz konusu değildir. Bunun yanında The New York Times gazetesi Aralık 2017 itibariyle basılı yayınını, pazar günleri 4$, haftanın geri kalan günlerinde ise 1.25$ ile fiyatlandırmıştır.

Ülkemizdeki durum bunun çok altında olsa da gazetelerin tirajları göz önünde bulundurulduğunda satışlardan elde edilen günlük gelir azımsanamayacak düzeylere ulaşmaktadır. Basım masrafları ve çalışanların ücretleri de bu paradan karşılanmaktadır. Dijital yayıncılıkta basım ücreti söz konusu olmasa da web sayfalarının da belirli bir kullanım, bakım ve onarım masrafı vardır.

Ayrıca web sayfasında da yayınlansa o haber ya da makalenin yazılıp hazırlanmasında, yayın günde sadece bir kez olmadığı için sayfanın güncel tutulmasında emeği geçen bir ekip söz konusudur.

Web sayfası masrafları

İşte web sayfaları bu masrafları karşılamak için reklam sağlayıcı firmalardan ya da reklam sahibinin kendisinden reklam almakta ve sitelerindeki ziyaretçi trafiğine bağlı olarak da ücret talep etmektedirler. Burada kazancın miktarını belirleyen faktörse o sitenin trafiği, yani siteye yapılan ziyaret sayısıdır. Gün içinde sayfayı ne kadar fazla kişi ziyaret ederse reklam o kadar fazla kez görüntülenecek ve bu da o sitenin reklam gelirlerini doğrudan etkileyecektir.

Bu nedenle reklam sahipleri bir siteye reklam verecekleri zaman günlük tekil ziyaretçi sayılarını göz önünde bulundurup, reklam anlaşmalarını ona göre yapmaktadırlar. Tek geliri reklamlar olan siteler de bu ücretlendirmeyi yükseltmek için tekil ziyaretçi sayısını artırmaya çalışmaktadır.

Haber sitelerinde de durum bundan farklı değildir. Tekil ziyaretçileri diğer internet sayfalarına göre fazla olsa da bakım ve onarım masrafları da onlara kıyasla yüksektir. Bunun için içeriği zenginleştirmek, daha iyi yazarlarla çalışmak, müdavimlerine kullanım kolaylığı sağlamak için kullanıcı dostu bir arayüz tasarlamak, haberleri yayınlamada hızlı olmak ve siteyi sürekli güncel tutmak o haber sitesini muadillerinin bir adım önüne geçirse de son zamanlarda trafiği artırmak için başka yollar geliştirilmiştir.

Reklam sağlayıcılarla, reklama tıklanması koşulu üzerine anlaşma yapan kimi siteler reklamların konumunu ziyaretçide tıklama zorunluluğu oluşacak şekilde ayarlarken, reklamın bir süre izlenmesi üzerine anlaşan kimi siteler de belirli bir süre reklamı izlemeden siteye giriş izni vermemektedir.

Ziyaretçi trafikleri

Haber siteleri ve gazetelerin web sayfalarının ziyaretçi trafikleri diğer web sayfalarına kıyasla çok daha fazla olduğundan, anlaşmaları tıklama üzerine olabildiği gibi sadece görüntüleme üzerine de olabilmektedir. Ziyaretçi, site içinde ne kadar çok vakit geçirirse ve sayfalar arasında ne kadar çok gezinirse reklamlar o kadar fazla görüntülenmekte, böylece site, reklam gelirlerini o oranda artırmaktadır. Bu nedenle de ziyaretçileri kendi sayfalarına çekmek ve onları sayfa içinde olabildiğince tutmak için çabalamaktadırlar.

Sayfanın ziyaret edilmesini sağlamak için içerikten bağımsız, abartılı hatta gerçeği yansıtmayan başlıklar atmak ahlaki açıdan doğru değildir. Günümüzde birçok gazete ya da haber sitesi hem sosyal medya hesaplarında hem de resmi sitelerindeki haber başlıklarında sık sık bu yönteme başvurmaktadır.

Haberin içeriğinden uzak, iddia ettiği gibi çok büyük bir kesim yerine toplumun çok küçük bir kısmını ilgilendiren, dikkati çekmek ve haberi olduğundan çok daha ilginç gibi gösterebilmek için abartılı ünlem ifadeleri seçmek, başlıkları bilinçli olarak yarıda kesmek, isimler yerine yoğun olarak zamir kullanmak gibi içerikten çok biçimsel uğraşlardır ve haberi kalitesizleştirmektedir.

Sektörde çalışan köklü kurum ve kuruluşlar da bu durumu etik dışı olarak nitelendirmiştir ama hızla yaygınlaşmasının da önüne geçilememiştir. Öyle ki bu durum kavramsal olarak isimleşip sözlüklerde ve literatürdeki yerini almıştır.

Bu da bizi Clickbait, yani Türkçe’deki karşılığıyla ‘Haber Yemi‘ ya da ‘Tık Tuzağı‘ kavramına götürüyor. Oxford Sözlük Clickbaiti “Asıl amacı, dikkat çekmek ve ziyaretçileri belirli bir web sayfasında bir bağlantıyı tıklamaya teşvik etmek olan içerik (İnternet’te).” olarak tanımlamıştır.

Tıklama Tuzağı

Ortak kanıya göre Tıklama Tuzağı, ziyaretçilerin ‘merak boşluğundan’ yararlanmakta ve geçmişteki sarı gazeteciliğin bir türevi olarak görülmektedir. Yani haberin meşruluğunu iyice araştırmaktan çok, okuyucu sayısını artırıp daha fazla kazanç elde etmek için skandal yaratma gücü ya da sansasyonelliği üzerine durulmaktadır.

Normal haber başlıkları ile Tıklama Tuzağı manşetler

Normal haber başlıkları ile Tıklama Tuzağı manşetler arasındaki farkın açıklayıcı olması için birkaç Tıklama Tuzağı haber başlığı türü örnek verilebilir. Abartılı ünlem ifadeleri kullanılanlar (PTT uyardı: Sakın inanmayın!), Sizi uzun bir galeriye yönlendirenler (Hurma tüketmek için 10 neden!),

Direk isim vermek yerine zamir kullanılanlar (WhatsApp bu telefonlarda çalışmayacak!), yarıda bırakılan cümleler (Premier Lig’in en fazla kazananı…), hitap ettiği haber kitlesini abartanlar (Dünyanın beklediği kararı açıkladı! / Müjdeli haber… Hacizler kaldırılıyor!), nereyi kapsadığını ya da lokasyonu bildirmeden yapılanlar (49 lira için 15 saat çalışıyorlar) bu tür başlıklar arasında gösterilebilir.

Tıklama Tuzağı Haber sitelerinde

Kısaca Tıklama Tuzağı, haber başlığını ” Muş’tan 54 TEOG birincisi çıktı.” yerine “Hangi ilden 54 TEOG birincisi çıktığına inanamayacaksınız!”, “Markafoni satışlarını durdurduğunu açıkladı.” yerine “E-Ticaret devi kepenkleri kapattı!”, ” Türkiye ile Ukrayna arasında pasaportsuz seyahat dönemi başladı.” yerine “O ülkeyle vizesiz seyahatler başladı!” ya da ” Etiyopya Hükümeti 10’uncu sınıf öğrencilerinin sınava girdiği gün ülkedeki tüm interneti kesti.” haberini “10’uncu sınıf öğrencilerinin sınava girdiği gün ülkedeki tüm interneti kesti.” şeklinde verip okuyucunun olayı kendi ülkesinde olduğunu düşünmesine neden olup haberin olduğu bağlantıya tıklamasını sağlamaya çalışmak için yapılmaktadır.

Tıklama Tuzağı haber başlıklarının en önemli ayaklarından birini de galeri şeklindeki haberler oluşturmaktadır. Bunlardan bazılarının başlıkları “Zayıflamak için yapılması gereken 10 şey!”, “Ölmeden önce izlenmesi gereken 100 film!”, “İnstagram hesabından en fazla para kazanan 15 ünlü!”, “Gelmiş geçmiş en iyi 50 yabancı dizi!” şeklinde olup galeri haberi olduğu açıkça belirtilirken, bir kısmının başlıkları dikkat çekici bir manşetle gizlenmiştir ve galeri haberi olduğunu bağlantıyı tıkladığınızda öğrenirsiniz.

Tıklama Tuzağı

Eski bir çocukluk fotoğrafı eklenmiş haberin başlığı “Bu ünlüyü tanıdınız mı?” şeklindedir ve başlığa tıkladığınızda yüzlerce fotoğraftan oluşan bir galeride bulursunuz kendinizi. Buna ek olarak birçok ünlünün çocukluk fotoğrafı ve şimdiki hallerinden oluşan galeride sizin merak ederek tıklamanıza neden olan fotoğraf da ilk sırada bile yer almamaktadır.

Ona sıra gelene kadar onlarca resmi geride bırakmak zorunda kalırsınız. Aynı şey “Bu iki ünlünün baba-kız/kardeş olduğunu biliyor muydunuz?”, “Doğada nadir bulunan mavi kertenkele.” haberleri için de geçerlidir. Galeriye girdiğinizde nadir bulunan ya da öyle olduğu sanılan yüzlerce hayvan fotoğrafını geçmeniz gerekecektir.

The Guardian’ın editörü Katharine Viner

İngiltere’nin köklü gazetelerinden The Guardian’ın editörü Katharine Viner, Temmuz 2016’da kaleme aldığı “Teknoloji Gerçeği Nasıl Bozdu?” başlıklı yazsın da, haberlerin gerçek zamanlı olarak anlık paylaşımı yüzünden yanlış bilgi yayınlamanın her zamankinden daha kolay olduğunu, bunun bazen sehven bazen de kasıtlı, manipülasyon amaçlı olduğunu belirtmiştir.

Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı için Viner, “ucuz tıklamaları doğruluk ve doğruluk pahasına kovalamanın, gazeteciliğin ve gerçeğin değerini baltaladığını” açıkça ifade etmiştir. Yazısında habercilikte hata ya da önyargının yeni bir fenomen olmadığını ama onları paylaşmanın şu anda daha heyecan verici bulunduğunun ve paylaşılan her haberin çok geniş çapta okunduğunun altını çizmiştir.

Ayrıca yazısında, ünlü bloger Neetzan Zimmeıman’ın 2014 yılında yaptığı “Günümüzde hikayenin gerçek olması önemli değildir, önemli olan tek şey insanların tıklamalarıdır. Eğer onu bir kişi paylaşmamışsa özünde bir haber değildir.” açıklamalarına da yer vermiştir.

Viner, dijital yayıncılığa geçişin gazetecilik adına heyecan verici bir gelişme olduğunu, şaşırtıcı yerlerde yeni okuyucular bulmalarını sağladığını ama bu değişikliklerin yarattığı yeni güç dinamiklerinin de ele alınması gerektiğini, basılı medyadan dijital ortama geçmenin hiçbir zaman sadece teknolojiden ibaret olmadığını, teknoloji ve medyanın toplumun şekillenmesine yardımcı olduğunu vurgulamıştır.

Haber sitelerinde Tıklama Tuzağı

Yorum ekle

yazmak için tıklayın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.